Semax (NA–Semax Amidate): Kompleksowe zestawienie danych

Kluczowe przesłanie: Semax to syntetyczny heptapeptyd ACTH(4–7)PGP o silnych właściwościach nootropowych, neuroprotekcyjnych i immunomodulujących. Jego działanie wiąże się z hamowaniem procesów zapalnych, ochroną przed uszkodzeniem oksydacyjnym oraz stymulacją mechanizmów naprawczych w mózgu po niedokrwieniu.

1. Charakterystyka chemiczna i forma farmaceutyczna

Semax (Met-Glu-His-Phe-Pro-Gly-Pro) jest analogiem odcinka hormonu adrenokortykotropowego (ACTH) o wzorze:

• Met-Glu-His-Phe fragment ACTH(4–7)

• C-końcówka Pro-Gly-Pro (PGP) zwiększająca stabilność in vivo

Jako sól sodowa (amidat sodu) wykazuje dobrą rozpuszczalność i stabilność, co umożliwia podawanie donosowe w stężeniu 0,1–0,2 mg/ml.

2. Mechanizmy działania

Wyniki badań in vivo i in vitro wskazują na wielokierunkowe efekty Semaxu:

• Stymulacja wydzielania i działania czynników neurotroficznych

• Wzrost NGF i NT-3 w miejscach uszkodzeń nerwów obwodowych, co sprzyja regeneracji aksonów[ichbe.sgu]​.

• Modulacja odpowiedzi zapalnej

• Hamowanie indukcji genów prozapalnych (Il1a, Il1b, Il6, Ccl3, Cxcl2) po niedokrwiennym uszkodzeniu mózgu, co zmniejsza obrzęk i nekrozę[elibrary]​.

• Obniżenie białek prozapalnych (MMP-9, c-Fos, aktywnego JNK) w tkankach ogniska i strefy okołoniedokrwiennej[mdpi]​.

• Ochrona oksydacyjna

• Chelatuje jony Cu²⁺, przeciwdziała ich udziałowi w generowaniu reaktywnych form tlenu (ROS) przy β-amyloidzie, zmniejszając cytotoksyczność w modelach komórkowych[onlinelibrary.wiley]​.

• Wpływ na sygnalizację neuronalną

• Aktywacja ścieżki CREB, wspomagająca regulację genów związanych z plastycznością i przetrwaniem neuronów[mdpi]​.

• Kompensacja zmian w ekspresji genów neurotransmisyjnych po niedokrwieniu, przywracając homeostazę synaptyczną[mdpi]​.

3. Wskazania kliniczne i badania przedkliniczne

Semax jest zarejestrowany w Rosji i krajach WNP w terapii:

• Ostrego udaru niedokrwiennego – zmniejsza objawy neurologiczne i poprawia wynik funkcjonalny.

• Przewlekłych zaburzeń ukrwienia mózgu – poprawa pamięci i koncentracji.

• Przewlekłego zmęczenia oraz stanów depresyjnych o łagodnym przebiegu.

Przedkliniczne modele zwierzęce wykazały:

• Poprawę oceny funkcjonalnej po uszkodzeniu rdzenia kręgowego, związane z modulacją deubikwitynacji białek membran lizosomalnych[bpspubs.onlinelibrary.wiley]​.

• Redukcję uszkodzeń w modelu Parkinsona z użyciem 6-OHDA, z poprawą profilu neurotroficznego i aktywacji genów Gdnf[scirp]​.

• Ochronę przed stresem restrykcyjnym i łagodzenie zaburzeń czynności jelita grubego[link.springer]​.

4. Bezpieczeństwo i farmakokinetyka

• Brak toksyczności w przedklinicznych badaniach długoterminowych.

• Krótki czas półtrwania w osoczu (kilkanaście minut), ale przedłużone działanie dzięki efektom genomowym.

• Podawanie donosowe eliminuje ryzyko działania ogólnoustrojowego.

5. Perspektywy i rozwój

Trwają badania nad:

• Nowymi nootropowymi analogami ACTH(6–9)PGP z rozszerzonym spektrum receptorowym[mdpi]​.

• Kombinacjami z DNSP-5, hybrydowe peptydy Semax-DNSP-5 o działaniu dopaminergicznym[scirp]​.

• Przenośnymi nośnikami (nanocząstki, mikroroboty) dla zdalnego dostarczania do miejsc uszkodzeń[pmc.ncbi.nlm.nih]​.

Podsumowanie: Semax w formie amidatu sodu stanowi unikalny nootropowy peptyd o udokumentowanym działaniu neuroprotekcyjnym, przeciwzapalnym i antyoksydacyjnym. Jego wszechstronne mechanizmy obejmują zarówno wpływ na ekspresję genów, jak i bezpośrednie hamowanie neurotoksycznych procesów, co czyni go wartościowym narzędziem w leczeniu udaru i innych zaburzeń neurologicznych.